LyLuan.comLý Luận
Ôn thi học sinh giỏi Ngữ văn

Lịch ôn thi học sinh giỏi Ngữ văn phần lý luận: bốn giai đoạn tính ngược từ ngày thi

Kế hoạch ôn phần lý luận văn học cho kỳ thi học sinh giỏi Ngữ văn: bốn giai đoạn tính ngược từ ngày thi, một tuần mẫu và cách xử lý khi lịch bị vỡ.

A Vietnamese teenage boy seen from behind sits on a bedroom floor sorting colored sticky notes onto a bare wall, wide shot, evening lamp light, deep violet and honey tones

Lịch ôn phần lý luận văn học cho kỳ thi học sinh giỏi nên chia bốn giai đoạn tính ngược từ ngày thi: dựng nền khái niệm, đọc tác phẩm theo vấn đề, luyện đề có nhận xét, rồi củng cố nhẹ trong những tuần cuối. Mỗi giai đoạn có một việc chính; làm lẫn lộn, chẳng hạn luyện đề khi chưa có nền khái niệm, thường tốn sức mà tiến bộ chậm.

Ví dụ dưới đây lấy mốc mười sáu tuần cho dễ chia; bạn co giãn theo thời gian thật của mình, vì lịch thi mỗi nơi mỗi khác. Bài gồm nguyên tắc lập lịch, việc của từng giai đoạn, một tuần mẫu, cách xử lý khi lịch bị vỡ và câu hỏi tự kiểm.

Năm nguyên tắc trước khi lập lịch

Tính ngược từ ngày thi. Đánh dấu ngày thi, lùi lại một hai tuần làm thời gian củng cố, rồi chia phần còn lại cho ba giai đoạn đầu. Lập lịch xuôi từ hôm nay dễ khiến giai đoạn luyện đề bị ép ngắn.

Một tuần có ba loại việc. Đọc tác phẩm, học khái niệm, viết. Tuần nào thiếu một trong ba loại là tuần lệch. Tỷ trọng thay đổi theo giai đoạn nhưng không loại nào về không.

Viết sớm, viết đều. Kỹ năng viết bài lý luận không thể dồn vào cuối. Ngay giai đoạn đầu đã nên viết đoạn văn ngắn, dù chưa viết cả bài.

Để chỗ trống. Lịch kín mọi buổi sẽ vỡ ngay tuần đầu tiên gặp bài kiểm tra các môn khác. Mỗi tuần nên chừa ít nhất một buổi trống để bù.

Ghi lại, không chỉ làm. Mỗi buổi ôn kết thúc bằng một dòng ghi chép: học gì, vướng gì. Sau vài tuần, những dòng này cho bạn thấy mình đang mạnh và yếu ở đâu rõ hơn mọi cảm giác.

Một ví dụ chia mốc. Giả sử còn mười sáu tuần: hai tuần cuối là giai đoạn bốn, sáu tuần trước đó là giai đoạn ba, bốn tuần là giai đoạn hai, bốn tuần đầu là giai đoạn một. Còn ít thời gian hơn thì giữ nguyên giai đoạn bốn và giai đoạn ba, co hai giai đoạn đầu lại và cho chúng chạy chồng lên nhau.

Giai đoạn một: dựng nền khái niệm, khoảng bốn tuần

Việc chính là đi qua các khái niệm cốt lõi theo năm nhóm: bản chất và chức năng văn học, nhà văn, tác phẩm, thể loại, tiếp nhận. Mỗi khái niệm lập một trang sổ tay với định nghĩa bằng lời mình và ít nhất một ví dụ tác phẩm. Mục tiêu cuối giai đoạn là khi nghe tên một khái niệm, bạn nói được định nghĩa và một ví dụ trong khoảng một phút.

Bên cạnh đó, đọc lại các tác phẩm trong chương trình bạn định dùng làm kho chứng minh. Đọc lại văn bản gốc, không đọc tóm tắt. Mỗi tác phẩm ghi ba đến năm chi tiết đắt và vài câu trích chắc chắn. Với thơ, chọn những câu bạn thật sự thuộc, ví dụ hai câu mở đầu Việt Bắc của Tố Hữu: “Mình về mình có nhớ ta / Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.”

Việc viết ở giai đoạn này là đoạn văn ngắn: mỗi tuần hai ba đoạn, mỗi đoạn giải thích một khái niệm qua một chi tiết. Chưa cần viết cả bài. Đoạn ngắn giúp bạn tập thói quen nối khái niệm với tác phẩm ngay từ đầu, trước khi thói quen viết lý thuyết suông kịp hình thành.

Giai đoạn hai: đọc tác phẩm theo vấn đề, khoảng bốn tuần

Ở giai đoạn này bạn đổi chiều: thay vì đi từ khái niệm tới tác phẩm, đi từ tác phẩm tới khái niệm. Mỗi tác phẩm trong kho được đọc lại với câu hỏi: tác phẩm này soi rõ những vấn đề lý luận nào. Một truyện như Vợ nhặt của Kim Lân có thể soi tình huống truyện, chi tiết nghệ thuật, giá trị nhân đạo, cảm hứng chủ đạo; bạn ghi cả bốn vào mục tác phẩm ấy trong kho.

Cũng trong giai đoạn này, tập ghép cặp tác phẩm. Với mỗi vấn đề lý luận hay gặp, tìm hai tác phẩm chứng minh từ hai phía khác nhau. Ví dụ vấn đề cảm xúc trong thơ có thể ghép Tây Tiến của Quang Dũng với Sóng của Xuân Quỳnh. Việc ghép cặp sớm giúp bạn khỏi phải nghĩ trong phòng thi.

Việc viết nâng lên thành dàn ý: mỗi tuần làm dàn ý cho hai ba đề, chỉ dàn ý, không viết bài. Dàn ý nhanh, làm được nhiều, và cho thấy ngay chỗ yếu: thiếu phần lý giải, phần bàn luận chung chung hay chọn tác phẩm chưa trúng. Cuối giai đoạn, viết một bài trọn vẹn đầu tiên trong điều kiện có giới hạn thời gian để biết mình đang ở đâu.

Giai đoạn ba và bốn: luyện đề có nhận xét, rồi củng cố nhẹ

Giai đoạn ba, khoảng sáu tuần, là giai đoạn viết nhiều nhất. Mỗi tuần một bài trọn vẹn tính giờ, cộng hai ba dàn ý. Quan trọng nhất là mỗi bài phải được đọc lại và nhận xét, bởi giáo viên, bạn cùng đội hoặc chính bạn sau một hai ngày. Bài viết không được nhận xét gần như không giúp tiến bộ, vì lỗi được lặp lại mà không ai thấy. Ghi lỗi của từng bài vào một danh sách riêng, xem lỗi nào lặp lại.

Luyện đề nên trải đủ các dạng: nhận định đơn, hai ý kiến, khái niệm, thể loại, ngữ liệu, đề mở. Dạng nào bạn yếu thì lặp lại nhiều hơn. Xen giữa các bài viết, tiếp tục đọc: đọc thêm tác phẩm ngoài kho, đọc tiểu luận phê bình về những tác phẩm trong kho để mở rộng phần bàn luận.

Giai đoạn bốn, khoảng hai tuần cuối, là củng cố nhẹ: không học khái niệm mới, không đọc tác phẩm mới. Đọc lại sổ tay, đọc lại danh sách lỗi, viết dàn ý cho vài đề, có thể viết một bài cuối tính giờ đúng như thi. Giữ giờ ngủ đều. Ngày trước kỳ thi chỉ lướt lại sổ tay và nghỉ ngơi; một đêm thức khuya ôn thêm hiếm khi bù được sự mệt mỏi khi ngồi viết nhiều giờ liền.

Mốc tự kiểm cuối mỗi giai đoạn

Lịch chỉ có ích khi bạn biết mình đã xong một giai đoạn hay chưa. Thay vì dựa vào cảm giác, đặt cho mỗi giai đoạn một phép thử nhỏ có thể làm trong một buổi. Cuối giai đoạn một: nhờ người khác đọc ngẫu nhiên mười khái niệm, bạn nói định nghĩa và một ví dụ tác phẩm cho mỗi khái niệm. Nói trôi được tám, chín khái niệm là nền đã tương đối vững; vấp nhiều thì kéo dài giai đoạn thêm một tuần thay vì vội chuyển.

Cuối giai đoạn hai: chọn năm vấn đề lý luận bất kỳ, với mỗi vấn đề nêu được hai tác phẩm trong kho chứng minh từ hai phía khác nhau, kèm một chi tiết cụ thể cho mỗi tác phẩm. Nếu có vấn đề nào chỉ nghĩ ra được một tác phẩm, đó là chỗ kho còn mỏng; ghi lại để bổ sung trong giai đoạn ba.

Cuối giai đoạn ba: đặt cạnh nhau bài viết đầu tiên và bài viết gần nhất, đọc cả hai. Hỏi xem lỗi nào của bài đầu đã biến mất, lỗi nào còn. Phép so này thường cho thấy tiến bộ rõ hơn bạn tưởng, và cũng chỉ ra đúng hai ba lỗi cần chú ý trong giai đoạn củng cố. Các phép thử này không nhằm đánh giá bạn giỏi hay kém so với ai, chỉ để biết bước tiếp theo nên làm gì.

Một tuần mẫu ở giai đoạn ba

Tuần mẫu dưới đây giả định bạn còn học đủ các môn trên lớp, mỗi buổi ôn văn khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng. Thay đổi thứ tự theo thời khoá biểu thật của bạn.

BuổiViệcSản phẩm cuối buổi
Thứ HaiĐọc lại một tác phẩm trong kho, bổ sung chi tiếtBa chi tiết mới vào kho
Thứ BaÔn sổ tay hai đến bốn trang, lập dàn ý một đềMột dàn ý
Thứ TưĐọc một bài tiểu luận phê bình, ghi phiếu đọcMột phiếu đọc ngắn
Thứ NămBuổi trống để bù hoặc nghỉKhông bắt buộc
Thứ SáuLập dàn ý hai đề khác dạngHai dàn ý
Thứ BảyViết một bài trọn vẹn tính giờMột bài viết
Chủ nhậtĐọc lại bài hôm trước, ghi lỗi, sửa một đoạnDanh sách lỗi cập nhật

Tuần mẫu cố ý đặt buổi viết bài vào cuối tuần, khi có thời gian liền mạch, và buổi tự nhận xét ngay hôm sau, khi bài còn nhớ nhưng mắt đã đủ xa để thấy lỗi. Nếu trường bạn học cả sáng thứ Bảy, đổi buổi viết sang chiều Chủ nhật và dời buổi nhận xét sang tối thứ Hai; giữ khoảng cách một ngày giữa viết và đọc lại là điều đáng giữ nhất.

Khi lịch bị vỡ

Lịch ôn nào cũng có lúc vỡ: tuần thi các môn khác, ốm, việc gia đình. Thay vì bỏ cả lịch, xử lý theo thứ tự ưu tiên:

  • Giữ buổi viết, bỏ buổi đọc thêm trước. Kỹ năng viết mất nhanh hơn kiến thức.
  • Nếu mất cả tuần, đừng dồn hai tuần vào một; bỏ hẳn những việc của tuần đã mất và đi tiếp từ tuần hiện tại.
  • Nếu vỡ nhiều tuần ở giai đoạn một hoặc hai, rút ngắn giai đoạn hai trước, vì nhiều việc của nó có thể làm xen trong giai đoạn ba.
  • Không bao giờ cắt giai đoạn bốn để luyện thêm đề; mệt mỏi ngày thi tốn nhiều hơn một đề luyện thêm.
  • Ghi lý do vỡ lịch để lần lập lịch sau tính trước, ví dụ tuần kiểm tra giữa kỳ.
  • Khi quay lại sau thời gian nghỉ, bắt đầu bằng một việc nhỏ dễ xong như ôn hai trang sổ tay, rồi mới tới buổi viết; việc nhỏ giúp lấy lại nhịp nhanh hơn là lao ngay vào một bài dài.

Câu hỏi ôn tập: lịch của bạn hiện đang ở giai đoạn nào, việc chính của giai đoạn ấy là gì, tuần vừa rồi có đủ ba loại việc đọc, học khái niệm, viết không? Trả lời ba câu này mỗi cuối tuần là cách đơn giản để giữ lịch đi đúng hướng.

Câu hỏi thường gặp

Bắt đầu ôn phần lý luận văn học từ khi nào là hợp lý?

Càng sớm càng thuận, vì lý luận cần thời gian thấm. Nếu chỉ còn ít tuần, rút ngắn giai đoạn một bằng cách học các khái niệm hay gặp nhất trước, và bắt đầu viết dàn ý ngay song song.

Mỗi tuần nên viết bao nhiêu bài trọn vẹn?

Ở giai đoạn luyện đề, một bài trọn vẹn tính giờ mỗi tuần kèm hai ba dàn ý là nhịp mà nhiều người theo được. Viết nhiều hơn mà không có thời gian đọc lại và sửa thì ít tác dụng.

Có nên ôn lý luận tách riêng khỏi ôn tác phẩm không?

Không nên tách hẳn. Giai đoạn đầu có thể nghiêng về khái niệm, nhưng mỗi khái niệm phải gắn với ví dụ tác phẩm ngay từ đầu. Ôn tách riêng dễ dẫn tới bài viết lý thuyết suông.

Làm gì khi không có ai nhận xét bài viết?

Tự nhận xét sau một hai ngày, khi đã đủ xa bài. Dùng danh sách lỗi hay gặp để soát, và đổi bài với bạn cùng ôn nếu có thể. Đọc to bài của mình cũng giúp phát hiện câu lủng củng và đoạn lạc ý.

Tuần cuối trước kỳ thi có nên luyện đề mới không?

Có thể làm dàn ý vài đề mới để giữ nhịp, nhưng không nên viết nhiều bài dài. Tuần cuối dành cho việc ôn sổ tay, đọc lại danh sách lỗi và giữ sức khoẻ.

Lịch ôn có cần giống bạn cùng đội không?

Không cần. Khung bốn giai đoạn có thể giống, nhưng tỷ trọng từng việc nên theo điểm yếu của mỗi người. Người yếu khái niệm cần giai đoạn một dài hơn, người yếu diễn đạt cần viết nhiều hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138