LyLuan.comLý Luận
Giải thích nhận định lý luận

Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay: giải thích ý trong truyện Đời thừa

Giải thích quan niệm sáng tạo trong truyện Đời thừa của Nam Cao: người thợ khéo tay là ai, khơi nguồn chưa ai khơi nghĩa là gì, chứng minh và bàn luận khi làm bài.

At a carpentry workbench, a young Vietnamese woman seen from behind carves a small wooden figure beside an open notebook, side angle, dusty golden window light, quiet mood

Câu "Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho" nói rằng văn chương đòi hỏi sáng tạo thật sự: người viết phải tự tìm tòi, đào sâu, "khơi những nguồn chưa ai khơi", chứ không chỉ thành thạo kỹ thuật lặp lại những mẫu có sẵn. Câu này nằm trong truyện ngắn Đời thừa của Nam Cao, qua suy nghĩ của nhân vật Hộ.

Vì là lời nhân vật trong một truyện ngắn, khi dẫn bạn nên nói "Nam Cao, qua nhân vật Hộ trong Đời thừa" thay vì coi đó là một bài tuyên ngôn tách rời. Phần dưới làm rõ ngữ cảnh, các vế của câu, những tác phẩm chứng minh hợp, cách bàn luận và chỗ người làm bài hay hiểu lệch.

Ngữ cảnh: câu nói đứng ở đâu trong Đời thừa

Đời thừa kể về Hộ, một nhà văn nghèo mang hoài bão viết một tác phẩm có giá trị lâu dài. Vì thương vợ con, vì gánh nặng cơm áo, Hộ phải viết vội những thứ dễ bán, rồi đau đớn tự trách mình. Câu nhận định nằm trong dòng suy nghĩ của Hộ về nghề viết, cùng đoạn với một câu cũng hay được dẫn: "Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện."

Đặt trong ngữ cảnh ấy, câu nói không phải lời giảng đạo đức từ trên cao, mà là tiếng nói của một người đang tự xét mình, đang thấy mình chưa đạt tới đòi hỏi mình đặt ra. Chính bi kịch giằng xé giữa lý tưởng nghệ thuật và đời sống thường nhật làm cho quan niệm ấy có sức nặng. Người đọc tin vào nó vì thấy cái giá người nghệ sĩ phải trả.

Khi làm bài, bạn nên dành một hai câu nói ngữ cảnh này. Nó giúp phần giải thích tránh khô và cho thấy bạn hiểu nhận định gắn với một số phận, một thời. Phần đầy đủ của câu là: "Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có."

Tách vế và giải nghĩa

Câu nói có cấu trúc phủ định rồi khẳng định. Vế phủ định cho biết Nam Cao gạt bỏ kiểu người viết nào, vế khẳng định cho biết văn chương đòi hỏi gì.

Cụm từNghĩa đenNghĩa trong nhận định
người thợ khéo tayNgười làm đồ thủ công thành thạoNgười viết giỏi kỹ thuật, câu chữ trơn tru nhưng không có gì của riêng mình
làm theo một vài kiểu mẫu đưa choLàm theo khuôn có sẵnLặp lại đề tài, cốt truyện, giọng điệu đã được ưa chuộng
dung nạpChấp nhận cho vàoVăn chương chỉ giữ lại người thật sự sáng tạo, như một sự sàng lọc
đào sâu, tìm tòiĐi xuống bên dưới bề mặtKhám phá chiều sâu đời sống và con người
khơi những nguồn chưa ai khơiMở mạch nước mớiPhát hiện vùng hiện thực, vẻ đẹp, cách nói mà người trước chưa thấy
sáng tạo những cái gì chưa cóLàm ra cái mớiĐóng góp riêng về nội dung lẫn hình thức

Câu gom ý chủ: nhận định khẳng định sáng tạo là bản chất và là điều kiện tồn tại của văn chương; tài khéo kỹ thuật là cần nhưng chưa đủ, người viết phải mang tới cái mới từ sự khám phá của chính mình.

Cơ sở lý luận để giải thích vì sao đúng

Văn học là lĩnh vực của cái riêng. Mỗi tác phẩm có giá trị khi nó mang một cái nhìn không lẫn. Nếu ai cũng viết theo một mẫu, người đọc không cần đọc thêm tác phẩm thứ hai. Đây là lý do lý luận văn học đặt cá tính sáng tạo và phong cách ở trung tâm khi bàn về nhà văn.

Hiện thực luôn mới, nhưng chỉ người đào sâu mới thấy. Đời sống không thiếu đề tài, chỉ thiếu người phát hiện. Cùng là nông thôn trước 1945, có người thấy cái nghèo, có người thấy cái nghèo làm biến dạng nhân cách con người. Chữ "đào sâu" chỉ thao tác ấy.

Sáng tạo ở cả nội dung lẫn hình thức. Cái mới không chỉ là đề tài lạ mà còn là cách kể, cách dựng nhân vật, cách dùng chữ. Một người viết chỉ thay đề tài mà giữ nguyên lối nói cũ vẫn là "làm theo kiểu mẫu".

Sáng tạo gắn với trách nhiệm. Ngay sau câu này trong truyện là ý về sự cẩu thả. Hai ý đi cùng nhau: không tìm tòi tức là cẩu thả với nghề, và cẩu thả với nghề là thiếu tôn trọng người đọc.

Chứng minh: chọn tác phẩm thế nào

Cách chứng minh thuyết phục nhất là cho thấy một nhà văn đã "khơi nguồn" ở đâu. Chính Nam Cao là ví dụ: viết về người nông dân, ông không dừng ở cái đói, cái khổ vật chất mà đi vào quá trình con người bị tha hoá và khát vọng làm người còn âm ỉ. Chí Phèo với tiếng chửi mở đầu, với bát cháo hành, với câu hỏi "Ai cho tao lương thiện?" là một vùng hiện thực tâm hồn mà trước đó ít ai đào sâu đến vậy.

Ví dụ thứ hai có thể lấy từ thơ để bài không lệch về một thể loại. Bài Sóng của Xuân Quỳnh viết về tình yêu, đề tài cũ như văn chương, nhưng tiếng nói người phụ nữ chủ động, trực tiếp, đầy khắc khoải qua hình tượng sóng với những cặp đối "Dữ dội và dịu êm / Ồn ào và lặng lẽ" đem lại một giọng riêng. Đề tài không mới, cách nói và điểm nhìn thì mới.

Ví dụ thứ ba, nếu đề cho phép, là Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân: cảnh cho chữ trong nhà ngục, nơi cái đẹp được sáng tạo giữa chốn tối tăm, là một sáng tạo về tình huống mà người đọc nhớ mãi. Bạn chỉ cần hai trong ba ví dụ này, phân tích sâu, mỗi ví dụ trả lời câu hỏi "nguồn mới ở đâu".

Bàn luận: mở rộng và giới hạn

Phần bàn luận cho thấy bạn suy nghĩ độc lập chứ không chỉ minh hoạ. Có mấy hướng hợp lý:

  • Kỹ thuật không bị gạt bỏ. Câu nói không chê sự khéo tay, nó chỉ nói khéo tay chưa đủ. Sáng tạo vẫn cần tay nghề vững; người viết không học kỹ thuật thì cái mới cũng không thành hình.
  • Cái mới không phải cái lạ. Lạ mà không sâu thì chóng cũ. Chữ "đào sâu" đứng trước chữ "khơi nguồn" như nhắc rằng cái mới đích thực đến từ chiều sâu khám phá.
  • Kế thừa và cách tân đi cùng nhau. Không nhà văn nào sáng tạo từ hư không; họ học người đi trước rồi vượt ra. Đây là chỗ bổ sung tinh tế cho nhận định.
  • Bài học cho người đọc, người học văn. Ngay trong bài nghị luận của bạn, tránh văn mẫu cũng là tránh "làm theo kiểu mẫu đưa cho".

Chọn một hai hướng là đủ. Bàn luận dàn trải bốn hướng mỗi hướng một câu thì yếu hơn bàn kỹ một hướng có dẫn chứng.

Dàn ý gợi ý cho đề bàn về câu nói này

Dàn ý dưới đây dùng cho đề yêu cầu trình bày suy nghĩ về nhận định và làm sáng tỏ qua tác phẩm. Bạn có thể thay tác phẩm chứng minh tuỳ theo những gì mình nắm chắc.

  1. Mở bài: đặt vấn đề sáng tạo trong văn chương, dẫn câu nói, nêu rõ là suy nghĩ của nhân vật Hộ trong Đời thừa.
  2. Giải thích: tách vế phủ định và vế khẳng định; giải nghĩa "người thợ khéo tay", "kiểu mẫu", "khơi những nguồn chưa ai khơi"; viết câu gom ý chủ.
  3. Lý giải vì sao đúng: văn học là lĩnh vực của cái riêng; hiện thực chỉ hiện ra với người đào sâu; sáng tạo có ở cả nội dung lẫn hình thức.
  4. Chứng minh: một tác phẩm văn xuôi cho thấy nguồn mới về hiện thực tâm hồn, một tác phẩm thơ cho thấy cách nói mới về đề tài quen.
  5. Bàn luận: kỹ thuật cần nhưng chưa đủ; cái mới khác cái lạ; kế thừa và cách tân.
  6. Kết bài: nối với ý nghĩa đối với người viết và người học văn, không lặp lại nguyên câu nhận định.

Phần chứng minh vẫn nên chiếm khoảng một nửa bài. Nếu thời gian ít, rút phần lý giải còn một đoạn ngắn, nhưng đừng bỏ câu gom ý chủ ở cuối phần giải thích.

Hiểu lệch hay gặp

Những cách hiểu dưới đây làm bài đi chệch hướng ngay từ đầu.

Hiểu lệchCách hiểu đúng
Đây là tuyên ngôn trực tiếp của Nam Cao viết dưới dạng tiểu luậnĐây là suy nghĩ của nhân vật Hộ trong truyện, được xem là thể hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn
Nam Cao coi thường kỹ thuật viếtNam Cao đòi hỏi kỹ thuật phải phục vụ sáng tạo
Sáng tạo là viết về đề tài chưa ai viếtSáng tạo có thể ở cách nhìn, cách nói về đề tài quen
Chỉ áp dụng cho văn xuôiÁp dụng cho mọi thể loại, cả thơ và kịch
Chứng minh bằng cách liệt kê nhiều nhà văn có phong cáchChứng minh bằng một hai trường hợp phân tích rõ nguồn mới ở đâu

Cách hiểu lệch đầu tiên dễ mắc nhất. Hãy viết "qua nhân vật Hộ, Nam Cao bày tỏ…" là vừa chính xác vừa đủ.

Câu hỏi ôn tập

Thử trả lời rồi đối chiếu lại các mục trên.

  • Câu nói về "người thợ khéo tay" được nói qua nhân vật nào, trong hoàn cảnh nào?
  • Phân biệt "khéo tay" và "sáng tạo" trong ngữ cảnh nhận định.
  • Chọn một bài thơ viết về đề tài quen nhưng có cách nói mới, chỉ ra cái mới ở đâu.
  • Câu về sự cẩu thả trong văn chương bổ sung gì cho nhận định?
  • Viết đoạn bàn luận khoảng tám câu về quan hệ giữa kế thừa và sáng tạo.
  • Vì sao chữ "đào sâu" đứng trước chữ "khơi nguồn" lại đáng chú ý khi giải thích?

Câu thứ hai là câu khó nhất, vì nó buộc bạn chỉ ra ranh giới. Nếu trả lời được bằng ví dụ cụ thể, bạn đã nắm phần cốt lõi của nhận định. Với câu cuối, hãy thử trả lời bằng một phép so sánh đời thường: người thợ đào giếng phải xuống sâu thì mới gặp mạch nước, đứng trên mặt đất mà vẽ ra dòng nước thì chỉ là hình vẽ.

Câu hỏi thường gặp

Câu "văn chương không cần đến những người thợ khéo tay" có phải của Nam Cao không?

Câu này nằm trong truyện ngắn Đời thừa của Nam Cao, là suy nghĩ của nhân vật Hộ. Giới nghiên cứu thường coi đây là quan niệm nghệ thuật của chính nhà văn, nên trong bài bạn viết "Nam Cao, qua nhân vật Hộ".

Nhận định này thuộc vấn đề lý luận nào?

Nó thuộc vấn đề nhà văn và quá trình sáng tạo, cụ thể là yêu cầu sáng tạo và cá tính sáng tạo. Khi bàn sâu, bạn có thể nối sang phong cách nghệ thuật và trách nhiệm của người cầm bút.

Có thể chứng minh bằng tác phẩm của chính Nam Cao không?

Có, và đó là lựa chọn tự nhiên. Chí Phèo, Lão Hạc đều cho thấy cách Nam Cao đào sâu vào tâm hồn người nông dân. Tuy vậy nên thêm một tác phẩm của tác giả khác để bài không chỉ xoay quanh một người.

Có nên đưa cả câu về sự cẩu thả vào bài không?

Nên, nếu bạn dùng nó để làm rõ thêm nhận định, chẳng hạn ở phần bàn luận về trách nhiệm người viết. Chỉ cần trích ngắn và trích đúng, không nên kéo dài thành một luận điểm riêng.

Đề yêu cầu liên hệ bản thân thì viết gì?

Bạn nên nói về việc học văn: tự tìm cách cảm nhận riêng thay vì chép văn mẫu, đọc kỹ văn bản để phát hiện điều mình thật sự thấy. Liên hệ nên ngắn, cụ thể và không tự khen.

Nhận định có còn đúng với văn học hôm nay không?

Vẫn đúng, vì đòi hỏi sáng tạo là đòi hỏi lâu dài của nghệ thuật. Trong phần bàn luận, bạn nêu thêm rằng những hình thức viết mới vẫn cần người viết đào sâu và có cái nhìn riêng, nếu không sẽ chỉ là lặp lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138